Kości kończyny górnej

KOŃCZYNA GÓRNA

Kończyna górna składa się z:

1) kości obręczy kończyny górnej (obręcz barkowa)‏:

• obojczyk

• łopatka

2) kości kończyny górnej wolnej

• kość ramienna

• 2 kości przedramienia (łokciowa i promieniowa)‏

• kości ręki (nadgarstek, śródręcze i palce ręki)‏

Obojczyk

Obojczyk to mocna, długa kość w kształcie litery S, która znajduje się tuż pod skórą. Biegnie od szczytu mostka do wyrostka ramiennego łopatki. Charakteryzuje się trzonem i dwoma końcami,

koniec przyśrodkowy zwany mostkowym i boczny zwany barkowy. Obojczyk łączy się mostkiem stawem mostkowo-obojczykowym i z wyrostkiem barkowym łopatki stawem barkowo – obojczykowym.

Łopatka

Łopatka jest płaską, cienką, trójkątną kością, która przylega do ściany grzbietowej klatki piersiowej. Brzeg przyśrodkowy sięga od 2 do 7 żebra, biegnąc równolegle do płaszczyzny pośrodkowej. Odróżniamy na niej dwie powierzchnie (żebrową i grzbietową), trzy brzegi (przyśrodkowy, boczny, górny), trzy kąty (górny, boczny, dolny). Powierzchnia grzbietowa jest wypukła; silnie wystający grzebień łopatki dzieli ją na dwa zagłębienia: dół nadgrzebieniowy i dół podgrzebieniowy.

Połączenie kości obręczy barkowej

• staw mostkowo-obojczykowy

  – powierzchnie stawowe:

  – na mostku – wcięcie obojczykowe rękojeści mostka

  – na obojczyku – powierzchnia stawowa mostkowego końca obojczyka

• ruchy obojczyka w stawie:

  – unoszenie – opuszczanie

  – wysuwanie – cofanie

  – skręty wokół osi długiej obojczyka

• ruchy obojczyka są sprzężone z ruchami łopatki.

Połączenia kości obręczy barkowej

• staw barkowo-obojczykowy

  – powierzchnie stawowe:

  – na obojczyku – powierzchnia stawowa barkowa barkowego końca obojczyka

  – na łopatce – powierzchnia stawowa barkowa wyrostka barkowego łopatki

• ruchy łopatki w stawie:

  – unoszenie – opuszczanie

  – odwodzenie -przywodzenie

  – skręt na zewnątrz – skręt do wewnątrz

• ruchy łopatki są sprzężone z ruchami obojczyka

WOLNA KOŃCZYNA GÓRNA

Kościec kończyny górnej wolnej składa się z kości ramiennej, kości przedramienia i kości ręki.

Kość ramienna

Kość ramienna jest najdłuższą kością kończyny górnej. Jej proksymalny koniec kończy się głową kości ramiennej i służy do połączenia z łopatką w stawie ramiennym. Głowa jest oddzielona od reszty kości anatomiczną szyjką. Po bokach i przodzie głowy kości znajdują się dwa guzki: większy i mniejszy. Odcinek kości poniżej głowy i guzków nazywany jest szyją chirurgiczną. Kość ramienna rozszerza się bocznie na swoim dolnym końcu. Część ta nosi nazwę kłykcia kości ramiennej. Po obu stronach kłykcia usytuowany jest silnie wyróżniający guzek – nadkłykieć przyśrodkowy i nadkłykieć boczny. Na kłykciu między obu nadkłykciami znajduje się powierzchnia stawowa, dla połączenia z kośćmi przedramienia. Powierzchnia ta składa się z dwóch części łokciowej i promieniowej. Część łokciowa ma kształt bloczka i służy do połączenia z wcięciem bloczkowym kości łokciowej. Część promieniowa stanowi główkę; łączy się ona z dołkiem głowy kości promieniowej. Nad bloczkiem zarówno od strony przedniej jak i tylnej znajduje się wgłębienie. Wgłębienie przednie nazywamy dołem dziobiastym, tylne dołem wyrostka łokciowego. Trzon kości ramiennej w górnej części jest walcowaty, w dolnej trójgraniasty.

Kości przedramienia

Przedramię rozciąga się od łokcia (koniec proksymalny) do nadgarsteka (koniec dalszy), składa się z dwóch kości: kości promieniowej leżącej z boku oraz kości łokciowej leżącej przyśrodkowo. Kość promieniowa jest kością krótszą. Okolica położona do przodu od łokcia, znana jako dół łokciowy (łokieć jest starożytnym określeniem liniowej miary długości od łokcia do wierzchołka środkowego palca), jest powszechnym miejscem wkłuć dożylnych (w celu pobrania krwi lub podania płynów).

Kość łokciowa

Kość łokciowa jest nieco dłuższa od kości promieniowej. Trzon kości ma kształt trójgraniasty. Koniec bliższy kości łokciowej składa się z dwóch wyrostków; wyrostka łokciowego i wyrostka dziobiastego, oraz dwóch wklęsłych powierzchni stawowych; wcięcia bloczkowego i wcięcia promieniowego dla połączenia tej kości z kością ramienną i promieniową. Wyrostek łokciowy ma kształt dużej, grubej, zakrzywionej wyniosłości (potocznie zwanej łokciem). Koniec dalszy jest znacznie mniejszy i węższy od końca bliższego; zbudowany jest z dwóch wyniosłości. Wyniosłość przednia to głowa kości łokciowej; do tyłu i nieco przyśrodkowo od niej znajduje się wyniosłość druga tzw. wyrostek rylcowaty. Głowa kości łokciowej posiada dwie powierzchnie stawowe. Jedna z nich łączy się z krążkiem stawowym oddzielającym kość łokciowa od kości nadgarstka; druga tzw. obwód stawowy głowy, służy do stawowego połączenia z wcięciem łokciowym kości promieniowej.

Kość promieniowa

Kość promieniowa należy do kości długich. Koniec górny jest wyraźnie cieńszy od dolnego; bierze on niewielki udział w tworzeniu stawu łokciowego; koniec dolny stanowi główną część stawu promieniowo – nadgarstkowego. Oba są ruchome w stosunku do kości łokciowej. Wyróżnia się: trzon kości i dwa końce. Trzon kości promieniowej ma kształt trójgraniasty. Na końcu bliższym kości promieniowej odróżniamy głowę, szyjkę i guzowatość. Głowa kości promieniowej ma kształt walcowaty. Dookoła głowy biegnie obwód stawowy. Głowa od trzonu oddzielona jest szyjką kości promieniowej, a poniżej szyjki od strony łokciowej znajduje się guzowatość kości promieniowej. Do guzowatości przyczepia się koniec ścięgna mięśnia dwugłowego ramienia. Koniec dalszy kości promieniowej jest szeroki, czworoboczny, przebiega od strony bocznej w wyczuwalny pod skórą wyrostek rylcowaty. Po stronie przyśrodkowej znajduje się wcięcie łokciowe, które stanowi połączenie dla głowy kości łokciowej. Koniec dalszy posiada powierzchnie stawową nadgarstkową, dla stawu promieniowo – nadgarstkowego, którą cienka przegroda dzieli na dwie części: boczną dla kości łódeczkowatej i przyśrodkową dla kości księżycowatej.

Rysunek

Kości ręki

Ręka składa się z dwudziestu siedmiu kości. Wyróżniamy:

• 8 kości nadgarstka, ułożonych w dwa szeregi – bliższy i dalszy, po 4 kości w każdym

• 5 kości śródręcza, które nadają rozpiętość dłoni

• 14 paliczków, w tym dwa paliczki w kciuku (1. palcu) i po trzy w pozostałych czterech palcach

• 2 trzeszczki, położone przy dalszym końcu pierwszej kości śródręcza.

Kości nadgarstka

Nadgarstek zbudowany jest z ośmiu kości ułożonych w dwa szeregi po cztery kości: bliższy i dalszy. Szereg bliższy składa się, licząc od strony kości promieniowej do łokciowej z kości: łódeczkowatej, księżycowatej, trójgraniastej i grochowatej. Szereg dalszy nadgarstka stanowią kości: czworoboczna większa, czworoboczna mniejsza, główkowata i haczykowata.

Kości śródręcza

Do kości śródręcza należy pięć kości długich. Każda z nich składa się z trzonu, końca bliższego i dalszego. Koniec bliższy łączy się stawowo z nadgarstkiem i sąsiednimi kośćmi śródręcza. Koniec dalszy łączy się stawowo z podstawą paliczka pierwszego (bliższego). Przestrzenie międzykostne śródręcza wypełnione są mięśniami międzykostnymi.

Kości palców

Kości palców zbudowane są z paliczków, cztery palce strony łokciowej mają po trzy paliczki: bliższy, środkowy, dalszy; pierwszy palec- kciuk ma ich tylko dwa: bliższy i dalszy. Każdy paliczek to kość długa.

POŁĄCZENIA KOŃCZYNY GÓRNEJ

Ruchy kończyn górnych umożliwiają różne rodzaje połączeń kostnych. Stawy te dzielą się na stawy kończyn górnych i wolne stawy kończyn górnych.

Połączenia obręczy kończyny górnej

• Staw mostkowo-obojczykowy łączy obojczyk z łopatką. Powierzchnie stawowe tworzą mostkowy koniec obojczyka i wcięcie obojczyka mostka. Torebka stawowa jest luźna, ale bardzo gruba. Wzmocniona dookoła więzadłami. Ruchy stawu mostkowo-obojczykowego są podobne do ruchów stawu kulistego. Można w nim poruszać obojczykiem w górę i w mniejszym stopniu w dół. Drugi rodzaj ruchu to poruszanie obojczykiem w przód iw tył. Dodatkowo w tym stawie możemy wykonywać lekkie ruchy obrotowe obojczyka wokół własnej osi.

• Staw barkowo – obojczykowy łączy obojczyk z łopatką. Powierzchnie stawowe znajdują się na końcu barkowym obojczyka i na brzegu przyśrodkowym wyrostka barkowego łopatki. Torebka stawowa jest luźna, wzmocniona więzadłami. Staw ten, ze względu na ruchomość odpowiada stawowi kulistemu; zakres ruchów jest w nim jednak mniejszy. Ruchy w stawie barkowo – obojczykowym: unoszenie – obniżanie łopatki, wysuwanie łopatki do przodu – cofanie, a także ruchy obrotowe.

Połączenia kończyny górnej wolnej

• Staw ramienny łączy kość ramienną z łopatką. Powierzchnie stawowe zbudowane są przez głowę kości ramiennej i panewkę stawową łopatki. Torebka stawowa zbudowana jest z luźnego, długiego i obszernego worka, który obejmuje oba końce stawowe. Torebka stawowa wzmocniona jest ścięgnami mięśni przyczepiających się do guzków kości ramiennej. Staw ramienny należy do stawu kulistego. Jest to staw wieloosiowy, dlatego posiada nieskończona liczbę osi, dookoła których mogą odbywać się ruchy we wszystkich kierunkach. Wielostronne ruchy w stawie ramiennym można sprowadzić do czterech ruchów zasadniczych:

  1) odwodzenia i przywodzenia,

  2) zginania (unoszenia ramienia do przodu) i prostowania (unoszenia ku tyłowi),

  3) obwodzenia w stawie ramiennym,

  4) ruchów obrotowych do wewnątrz. Są to ruchy nawracania ramienia i ruchy obrotowe na zewnątrz bądź ruchy odwracania ramienia.

Rysunek

• Staw łokciowy jest stawem złożonym. Zbudowany jest z trzech stawów anatomicznie złączonych ze sobą i objętych wspólną torebką stawową. Dwa z nich należą do stawu zawiasowego i jeden do kulistego, wspólnie wykonują zgięcie i prostowanie w stawie łokciowym; są to stawy: ramienno – łokciowy i ramienno – promieniowy. Staw trzeci, obrotowy, jest funkcjonalnie niezależny od poprzednich, staw promieniowo – łokciowy bliższy, wspólnie ze stawem promieniowo – łokciowym dalszym, umożliwia ruchy nawracania (pronacji) i odwracania przedramienia (supinacji) wraz z ręką. Powierzchnie stawowe w stawie ramienno – łokciowym umiejscowione są na bloczku kości ramiennej i na wcięciu bloczkowym kości łokciowej. W stawie ramienno – promieniowym jedną powierzchnię stawową tworzy główka kości ramiennej, drugą powierzchnię tworzy główka kości promieniowej. Torebka stawu łokciowego jest napięta i wzmocniona więzadłami z obu stron. Staw promieniowo – łokciowy bliższy jest stawem obrotowym, główka stawowa jest utworzona przez obwód stawowy głowy kości promieniowej, panewka zaś przez wcięcie promieniowe kości łokciowej i więzadło pierścieniowate.

• Staw promieniowo – łokciowy dalszy. Panewkę stawu tworzy wcięcie łokciowe kości promieniowej. Obejmuje ona główkę stawową, która tworzy głowa kości łokciowej. Torebka stawowa jest luźna lecz mocna. Oba stawy promieniowo – łokciowe, bliższy i dalszy, są stawami funkcjonalnie sprzężonymi; ruchy odbywają się w nich zawsze równocześnie. Stawy te są stawami obrotowymi. W stawie łokciowym wyróżnia się ruchy zgięcia i prostowania oraz ruchy obrotowe (nawracania – pronatio i odwracania – supinatio) przedramienia.

• Stawy ręki:

  1) staw promieniowo – nadgarstkowy,

  2) staw środnadgarstkowy,

  3) połączenia stawowe szeregu bliższego kości nadgarstka,

  4) połączenia stawowe szeregu dalszego kości nadgarstka,

  5) stawy między szeregiem dalszym kości nadgarstka i kośćmi śródręcza,

  6) stawy miedzy kośćmi śródręcza,

  7) stawy palców ręki.

  Ręka zawdzięcza swoja silną budowę licznym więzadłom. W ruchach ręki wyróżniamy:

  1) ruchy obrotowe,

  2) zginanie dłoniowe i grzbietowe,

  3) odwodzenie łokciowe i promieniowe,

  4) ruchy obwodzenia, stanowiące kombinacje ruchów zgięci i odwodzenia.